Bệnh gan thường diễn tiến qua bốn giai đoạn: viêm, xơ hóa (sẹo), xơ gan và bệnh gan giai đoạn cuối. Các giai đoạn sớm thường không có triệu chứng và có thể cải thiện khi điều trị. Hướng dẫn này giải thích từng giai đoạn, các nguyên nhân thường gặp, các xét nghiệm phát hiện bệnh và khi nào cần có sự tham gia của bác sĩ chuyên khoa gan hoặc nhóm ghép tạng.
Một số trang được liên kết từ trang này hiện vẫn chỉ có tiếng Anh. Chúng tôi đang dịch các trang đó.
Hầu hết bệnh gan mạn tính tiến triển qua các bước chính giống nhau, bất kể nguyên nhân ban đầu là gì. Bác sĩ thường mô tả chúng là bốn giai đoạn: viêm (thường kèm tích tụ mỡ), xơ hóa (sẹo), xơ gan (sẹo nặng), và bệnh gan giai đoạn cuối (suy gan). Nhiều người không bao giờ vượt qua giai đoạn đầu, và vấn đề được phát hiện càng sớm thì càng có thể làm được nhiều việc hơn.
Bác sĩ cũng có thể phân loại mức độ sẹo từ F0 (không có) đến F4 (xơ gan). Hãy hỏi kết quả của bạn tương ứng với giai đoạn nào.
| Giai đoạn | Điều gì xảy ra trong gan | Các triệu chứng thường gặp | Có thể đảo ngược không? | Cần làm gì |
|---|---|---|---|---|
| 1. Viêm (tích tụ mỡ hoặc viêm gan) | Chất béo, rượu, vi-rút hoặc hệ miễn dịch gây kích ứng các tế bào gan. Gan có thể sưng lên. | Thường không có triệu chứng nào. Một số người cảm thấy mệt hoặc khó chịu nhẹ ở vùng bụng trên bên phải. | Thường là có, nếu nguyên nhân được điều trị hoặc loại bỏ. | Tìm nguyên nhân. Điều trị nguyên nhân. Làm xét nghiệm đánh giá sẹo gan như FIB-4. |
| 2. Xơ hóa (sẹo) | Tình trạng viêm kéo dài để lại mô sẹo. Gan vẫn hoạt động. | Thường là không có. | Sẹo có thể cải thiện khi nguyên nhân được kiểm soát. | Hãy gặp bác sĩ chuyên khoa gan. Hỏi về đo độ đàn hồi và điều trị nguyên nhân. |
| 3. Xơ gan (sẹo hóa nặng) | Mô sẹo thay thế mô khỏe mạnh và làm chậm dòng máu chảy qua gan. | Ban đầu có thể không có triệu chứng. Về sau: mệt mỏi, ngứa, chán ăn, sụt cân, chuột rút cơ. | Tổn thương thường là vĩnh viễn, nhưng điều trị nguyên nhân có thể ngăn tình trạng trở nên nặng hơn. | Khám định kỳ với bác sĩ chuyên khoa gan, kiểm tra ung thư gan, tiêm vắc-xin, không uống rượu bia. |
| 4. Bệnh gan giai đoạn cuối (suy gan) | Gan không còn có thể thực hiện các chức năng chính của mình. | Da hoặc mắt vàng, bụng sưng, lú lẫn, dễ chảy máu hoặc bầm tím. | Không. Ghép gan là phương pháp điều trị duy nhất cho suy gan. | Hãy xin giấy giới thiệu đến một trung tâm ghép để được đánh giá. |
Hành trình của mỗi người khác nhau; đội ngũ chăm sóc của bạn có thể cho bạn biết bạn đang ở giai đoạn nào.
Khi một điều gì đó liên tục làm tổn thương gan trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, gan sẽ bị viêm. “Điều gì đó” có thể là mỡ dư thừa tích tụ trong gan, rượu, vi-rút viêm gan, hoặc hệ miễn dịch của chính cơ thể.
Sự tích tụ mỡ trong gan được gọi là steatosis. Tình trạng này rất phổ biến. Các chuyên gia ước tính khoảng 24% người lớn ở Hoa Kỳ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến cân nặng, đường huyết hoặc các yếu tố chuyển hóa khác. Hầu hết người bị gan nhiễm mỡ không bao giờ phát triển tổn thương nghiêm trọng. Một nhóm nhỏ hơn bị viêm và tổn thương tế bào gan ngoài tình trạng tích mỡ, và nhóm đó có nguy cơ cao hơn tiến triển thành sẹo.
Tin tốt là: đây là giai đoạn mà thay đổi mang lại lợi ích nhiều nhất. Khi nguyên nhân được điều trị, tình trạng viêm thường giảm xuống và mỡ có thể rời khỏi gan.
Khi tình trạng viêm kéo dài, gan cố gắng tự lành bằng cách hình thành mô sẹo. Đây được gọi là xơ hóa. Ở giai đoạn này, gan vẫn thực hiện công việc của mình, vì vậy đa số mọi người cảm thấy ổn. Đó chính là lý do xơ hóa dễ bị bỏ sót.
Xơ hóa là một bước ngoặt. Sẹo có thể giữ nguyên, cải thiện hoặc nặng hơn. Đối với người mắc bệnh gan nhiễm mỡ do chuyển hóa, giảm 7% đến 10% trọng lượng cơ thể có thể làm giảm viêm và sẹo ở gan. Điều trị khỏi viêm gan C hoặc ngừng uống rượu sẽ loại bỏ nguồn tổn thương chính. Phát hiện xơ hóa sớm cho bạn cơ hội tốt nhất để ngăn bệnh tiến triển đến đây.
Xơ gan có nghĩa là gan bị sẹo nặng và tổn thương vĩnh viễn. Mô sẹo thay thế mô khỏe mạnh và làm tắc một phần dòng máu chảy qua gan. Khoảng 1 trong 400 người lớn ở Hoa Kỳ bị xơ gan.
Bác sĩ chia xơ gan thành hai giai đoạn:
Bác sĩ không thể chữa khỏi xơ gan hoặc đảo ngược tình trạng sẹo. Nhưng điều trị nguyên nhân, tránh rượu bia, tiêm vắc-xin và kiểm tra ung thư gan bằng chẩn đoán hình ảnh khoảng mỗi 6 tháng có thể giúp mọi người duy trì giai đoạn còn bù lâu hơn.
Chúng tôi giải thích kỹ cả hai giai đoạn trong hướng dẫn về xơ gan. Nếu bạn hoặc người mà bạn chăm sóc đã gặp biến chứng như cổ trướng hoặc chảy máu, hãy đọc trang của chúng tôi về xơ gan mất bù.
Bệnh gan giai đoạn cuối, còn gọi là suy gan, xảy ra khi gan ngừng thực hiện các chức năng chính: lọc sạch máu, tạo các protein giúp máu đông và giúp cơ thể sử dụng thức ăn làm năng lượng. Triệu chứng có thể gồm vàng da, bụng sưng, chân sưng, dễ bầm tím, lú lẫn hoặc thay đổi giấc ngủ.
Thuốc và các thủ thuật có thể kiểm soát nhiều vấn đề này trong một thời gian. Nhưng điều trị duy nhất cho suy gan là ghép gan. Hãy tìm hiểu giai đoạn này có ý nghĩa gì trong cuộc sống hằng ngày và gia đình có thể mong đợi điều gì trong hướng dẫn của chúng tôi về bệnh gan giai đoạn cuối.
Nhiều tình trạng khác nhau có thể khởi đầu quá trình từ viêm đến sẹo hóa. Một số người có nhiều hơn một nguyên nhân. Các nguyên nhân phổ biến nhất gây xơ gan ở Hoa Kỳ là bệnh gan nhiễm mỡ, bệnh gan liên quan đến rượu và viêm gan B hoặc C kéo dài.
Vào tháng 6 năm 2023, các bác sĩ gan trên khắp thế giới đã thống nhất về tên mới cho bệnh gan nhiễm mỡ. Các tên cũ, "bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu" (NAFLD) và "viêm gan nhiễm mỡ không do rượu" (NASH), mô tả bệnh dựa trên những gì bệnh không phải là và có thể gây cảm giác kỳ thị. Các tên mới mô tả bệnh là gì:
MASLD là bệnh gan mạn tính phổ biến nhất trên toàn thế giới, ảnh hưởng đến hơn 30% số người. Bệnh có liên quan đến thừa cân, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp và cholesterol hoặc triglyceride cao. Một phần ba đến hai phần ba số người mắc đái tháo đường type 2 có bệnh này. Bệnh phổ biến nhất ở người lớn gốc Hispanic tại Hoa Kỳ, vì vậy chúng tôi khuyến khích các gia đình Hispanic có đái tháo đường hoặc béo phì hỏi bác sĩ về việc kiểm tra gan, ngay cả khi không ai cảm thấy bị bệnh.
Uống nhiều rượu theo thời gian có thể gây tích tụ mỡ, viêm (viêm gan liên quan đến rượu), xơ hóa và xơ gan. Điều trị quan trọng nhất ở mọi giai đoạn là ngừng uống rượu. Gan có khả năng hồi phục mạnh khi không còn rượu, và phần lớn chức năng của gan có thể trở lại ở các giai đoạn sớm. Nếu khó ngừng uống rượu, đó là một vấn đề y tế có các phương pháp điều trị thực sự, không phải là thất bại cá nhân. Rối loạn sử dụng rượu có thể được điều trị bằng tư vấn, nhóm hỗ trợ và thuốc, và bác sĩ gan của bạn có thể giúp bạn tìm nơi chăm sóc.
Nhiễm viêm gan B hoặc C kéo dài có thể âm thầm gây sẹo gan trong nhiều thập kỷ. Viêm gan C hiện nay có thể được chữa khỏi: thuốc kháng vi-rút dạng viên chữa khỏi hơn 95% số người trong 8 đến 12 tuần. Viêm gan B có thể được phòng ngừa bằng vắc-xin, và thuốc kháng vi-rút có thể làm chậm hoặc ngăn chặn vi-rút gây tổn thương gan. Điều quan trọng nhất là được xét nghiệm và điều trị.
Trong viêm gan tự miễn, hệ miễn dịch tấn công các tế bào gan. Trong viêm đường mật nguyên phát (PBC) và viêm đường mật xơ cứng nguyên phát (PSC), các ống mật bị tổn thương từ từ và mật ứ lại trong gan. Thuốc có thể kiểm soát viêm gan tự miễn và làm chậm PBC. PSC hiện chưa có cách chữa khỏi hoặc phương pháp điều trị đã được chứng minh, và bác sĩ có thể cân nhắc ghép nếu bệnh dẫn đến suy gan.
Các tình trạng này có tính gia đình. Nếu cha mẹ hoặc anh chị em ruột của bạn mắc một trong các tình trạng này, hãy hỏi bác sĩ xem bạn có nên xét nghiệm hay không.
Gan có thể tiếp tục làm việc ngay cả khi đang bị tổn thương. Vì vậy, bệnh gan giai đoạn sớm thường hoàn toàn không gây triệu chứng. Bệnh gan nhiễm mỡ thường được gọi là bệnh "thầm lặng", và một số người không có triệu chứng ngay cả sau khi bị xơ gan. Nhiều người lần đầu biết về tình trạng gan của mình qua xét nghiệm máu định kỳ hoặc chụp hình ảnh vì một lý do khác.
Khi các triệu chứng xuất hiện, những triệu chứng sớm có thể bao gồm:
Các dấu hiệu cho thấy gan đang suy bao gồm da hoặc mắt vàng, nước tiểu sẫm màu, bụng hoặc chân sưng, dễ bầm tím hoặc chảy máu, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, và lú lẫn hoặc thay đổi tính cách. Nôn ra máu, phân đen hoặc lú lẫn mới xuất hiện là các tình trạng cấp cứu y tế.
Vì triệu chứng xuất hiện muộn nên việc xét nghiệm rất quan trọng. Bác sĩ của bạn có thể sử dụng:
Một câu hỏi hay để hỏi trong lần khám tới: "Điểm FIB-4 của tôi là bao nhiêu, và tôi có cần đo độ đàn hồi không?"
Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây tổn thương gan. Nhóm chăm sóc của bạn sẽ điều chỉnh phù hợp với bạn.
Đối với gần như tất cả mọi người bị bệnh gan: tránh uống rượu, hỏi bác sĩ trước khi dùng thực phẩm bổ sung hoặc thuốc thảo dược, và tiêm vắc-xin phòng viêm gan A và B.
Bác sĩ gan mật là bác sĩ chuyên về gan. Hãy cân nhắc yêu cầu giấy giới thiệu nếu:
Dành cho người chăm sóc: nếu bạn đang hỗ trợ cha mẹ hoặc vợ/chồng, hãy đề nghị nhóm chăm sóc giải thích giai đoạn này bằng lời dễ hiểu và cho bạn tham gia các buổi khám. hướng dẫn dành cho người chăm sóc của chúng tôi có các danh sách kiểm tra và câu hỏi để mang theo.
Ghép gan thường được xem xét khi xơ gan trở nên mất bù hoặc gan bắt đầu suy. Hướng dẫn được sử dụng rộng rãi khuyến nghị chuyển người bị xơ gan đi đánh giá ghép sau biến chứng nặng đầu tiên (như cổ trướng, xuất huyết do giãn tĩnh mạch, hoặc bệnh não gan) hoặc khi điểm MELD đạt 15. Các nghiên cứu cho thấy việc chuyển khám muộn là phổ biến và có liên quan đến kết quả xấu hơn, vì vậy việc hỏi về đánh giá sớm là hợp lý.
Trước khi ghép, một người được giới thiệu đến một trung tâm ghép, được nhóm ghép đánh giá và, nếu được chấp thuận, được đưa vào danh sách chờ ghép gan quốc gia. Để tìm hiểu về các yếu tố y tế và cá nhân mà các nhóm cân nhắc, hãy đọc ai đủ điều kiện ghép gan. Thời gian chờ và tỷ lệ ghép khác nhau giữa các chương trình, vì vậy việc so sánh các trung tâm ghép gan gần bạn sẽ hữu ích.
Một số trung tâm yêu cầu phải kiêng rượu bia trong một thời gian trước khi đánh giá đối với người bị bệnh gan liên quan đến rượu; quy định khác nhau tùy chương trình, và một số trung tâm đánh giá người bệnh sớm hơn. Hãy hỏi trực tiếp từng trung tâm.
Bệnh gan thường tiến triển qua bốn giai đoạn. Đầu tiên là viêm, thường do mỡ tích tụ trong gan (gan nhiễm mỡ), rượu hoặc vi-rút như viêm gan B hoặc C. Nếu nguyên nhân không được điều trị, sẹo sẽ hình thành: đó là xơ hóa. Khi có nhiều sẹo và sẹo đó vĩnh viễn, tình trạng này được gọi là xơ gan. Giai đoạn cuối cùng là bệnh gan giai đoạn cuối, khi gan ngừng hoạt động và ghép gan là phương pháp điều trị duy nhất.
Hai giai đoạn đầu hầu như không bao giờ gây triệu chứng, nhưng lại đáp ứng điều trị tốt nhất. Gan nhiễm mỡ (MASLD) rất phổ biến trong các gia đình gốc Hispanic, đặc biệt khi có tiểu đường, thừa cân hoặc cholesterol cao. Giảm cân từ từ, vận động nhiều hơn và tránh rượu có thể làm giảm mỡ và thậm chí giảm sẹo.
Hãy hỏi bác sĩ về xét nghiệm có tên FIB-4 hoặc đo độ đàn hồi gan (FibroScan) nếu bạn bị tiểu đường, gan nhiễm mỡ, viêm gan hoặc thường xuyên uống rượu. Hãy gặp bác sĩ chuyên khoa gan (bác sĩ gan mật) nếu bạn được cho biết có xơ hóa tiến triển hoặc xơ gan, hoặc nếu bạn nhận thấy da hoặc mắt vàng, bụng sưng hoặc lú lẫn. Nếu bạn nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, hãy đến cấp cứu ngay lập tức.
Bốn giai đoạn là viêm (thường kèm theo tích tụ mỡ trong gan), xơ hóa (sẹo), xơ gan (sẹo nghiêm trọng, vĩnh viễn), và bệnh gan giai đoạn cuối (suy gan). Không phải ai cũng trải qua mọi giai đoạn, và nhiều người mắc bệnh ở giai đoạn sớm không bao giờ phát triển sẹo nghiêm trọng.
Thường là có, ở giai đoạn sớm. Mỡ và viêm có thể cải thiện khi điều trị nguyên nhân, và sẹo (xơ hóa) có thể giảm khi giảm cân trong bệnh gan nhiễm mỡ, chữa khỏi viêm gan C hoặc ngừng uống rượu. Xơ gan thường là vĩnh viễn, nhưng điều trị nguyên nhân có thể ngăn bệnh nặng hơn.
Bệnh gan giai đoạn sớm thường không có triệu chứng. Khi các dấu hiệu sớm xuất hiện, chúng có thể bao gồm mệt mỏi, yếu sức, chán ăn, buồn nôn, ngứa da và khó chịu nhẹ ở vùng bụng trên bên phải. Da hoặc mắt vàng, bụng sưng và lú lẫn là các dấu hiệu muộn cần được chăm sóc y tế kịp thời.
Hầu hết người mắc bệnh gan nhiễm mỡ (MASLD) không bị tổn thương gan nghiêm trọng, nhưng một nhóm nhỏ bị viêm (MASH), có thể dẫn đến sẹo, xơ gan và ung thư gan. Người mắc MASLD cũng có nguy cơ bệnh tim cao hơn. Điểm máu FIB-4 hoặc đo độ đàn hồi có thể cho biết có sẹo hay không.
Chúng mô tả cùng một tình trạng. Vào tháng 6 năm 2023, các hiệp hội gan quốc tế đã đổi tên bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) thành bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa (MASLD), và NASH thành MASH, để mô tả bệnh theo nguyên nhân và tránh ngôn ngữ gây kỳ thị.
Ghép gan được cân nhắc khi xơ gan dẫn đến suy gan. Hướng dẫn thường khuyến nghị giới thiệu để đánh giá ghép sau biến chứng nghiêm trọng đầu tiên như cổ trướng, xuất huyết do giãn tĩnh mạch hoặc lú lẫn, hoặc khi điểm MELD đạt 15. Hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa gan của bạn về việc đánh giá có phù hợp với bạn hay không.
Bác sĩ thường bắt đầu bằng điểm FIB-4 được tính từ các xét nghiệm máu thường quy. Nếu điểm số không thấp, bước tiếp theo thường là đo đàn hồi mô, chẳng hạn như đo đàn hồi thoáng qua có kiểm soát bằng rung (FibroScan), để đo độ cứng của gan. Sinh thiết gan được thực hiện khi các xét nghiệm khác không rõ ràng.
Được James F. Trotter, MD và Joseph S. Redman, MD, PhD thuộc National Friends Medical Advisory Board rà soát y khoa vào . Các chuyên gia rà soát đối chiếu các thông tin lâm sàng với các nguồn được trích dẫn; các bảng dữ liệu lấy từ báo cáo công khai theo từng chương trình của SRTR và chính sách OPTN.
Được xuất bản bởi Friends of the National Liver Waiting List, một tổ chức từ thiện vận động cho bệnh nhân theo điều khoản 501(c)(3). Cập nhật . Không phải tư vấn y tế: hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa gan hoặc nhóm ghép của bạn về việc chăm sóc riêng của bạn.