Karaciğer Sirozu

Karaciğer sirozu nedir?

Siroz, karaciğerde uzun süreli yara izidir. Karaciğer alkol, bir virüs, yağ birikimi veya bağışıklık sistemi saldırısı nedeniyle tekrar tekrar zarar gördüğünde, kendini onarmaya çalışır. Her onarım, geride biraz yara dokusu bırakır. Yıllar içinde bu yara dokusu sağlıklı karaciğer dokusunun yerini alır ve karaciğer işlerini yapma yeteneğini yavaş yavaş kaybeder.

ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK), sirozu karaciğerin yara dokusuyla kaplandığı ve kalıcı olarak hasar gördüğü bir durum olarak tanımlar. Araştırmacılar, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yaklaşık her 400 yetişkinden 1'inde siroz olduğunu tahmin etmektedir; birçok kişi hastalığı olduğunu bilmediği için gerçek sayı daha yüksek olabilir.

Siroz tek bir an değildir. Daha uzun bir yolculuktaki bir evredir. Nereye uyduğunu görmek için, erken iltihaplanma ve fibrozdan siroza, ardından da karaciğer hastalığının evrelerine ve son evre karaciğer hastalığına uzanan rehberimizi okuyun.

Yara dokusu ayrıca kanın karaciğerden akmasını zorlaştırır. Bağırsaktan karaciğere kan taşıyan büyük toplardamar olan portal vende basınç yükselir. Doktorlar buna portal hipertansiyon der. Karında sıvı birikmesi ve kanayabilen şişmiş damarlar gibi ilerlemiş sirozun birçok ciddi sorununun arkasında bu vardır.

Siroza ne sebep olur?

Karaciğere uzun süre zarar veren her şey siroza yol açabilir. NIDDK'ye göre, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en yaygın nedenler şunlardır:

• Alkolle ilişkili karaciğer hastalığı: yıllar boyunca aşırı alkol tüketiminden kaynaklanan karaciğer hasarı.
• Yağlı karaciğer hastalığı: artık MASLD (metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı) ve daha ciddi, iltihaplı formu MASH olarak adlandırılmaktadır. Bunlar eskiden NAFLD ve NASH olarak adlandırılıyordu. Fazla kilo, tip 2 diyabet ve ilişkili durumlarla bağlantılıdır.
• Kronik hepatit C: karaciğerin uzun süreli viral enfeksiyonu.
• Kronik hepatit B: uzun süreli başka bir viral enfeksiyon.

Daha az yaygın nedenler şunlardır:

• Vücudun bağışıklık sisteminin karaciğere saldırdığı otoimmün hepatit.
• Primer biliyer kolanjit (PBC) ve primer sklerozan kolanjit (PSC) gibi safra yolu hastalıkları.
• Hemokromatoz (fazla demir), Wilson hastalığı (fazla bakır) ve alfa-1 antitripsin eksikliği gibi kalıtsal (genetik) hastalıklar.
• Belirli ilaçların uzun süreli kullanımı ve kanın karaciğerde birikmesine neden olan uzun süreli kalp yetmezliği.

Birçok kişinin birden fazla nedeni vardır; örneğin yağlı karaciğer hastalığı ve alkol. Nedeni bilmek önemlidir, çünkü onu tedavi etmek hasarı yavaşlatmanın en iyi yoludur.

Sirozun evreleri: kompanse ve dekompanse

Karaciğer doktorları sirozu iki ana evreye ayırır. Bu evreler arasındaki fark, gidişatınız hakkında anlamanız gereken en önemli şeydir.

Kompanse siroz

Kompanse sirozda, karaciğerde yara dokusu vardır ancak karaciğer işlevlerinin yeterli kısmını hâlâ yerine getirmektedir. Birçok kişi kendini iyi hisseder veya yalnızca yorgunluk gibi hafif belirtiler yaşar. Bazı kişiler bu evrede uzun yıllar yaşayabilir.

Dekompanse siroz

Siroz, karaciğer artık işlevini sürdüremediğinde ve önemli bir komplikasyon ortaya çıktığında dekompanse olur. Uluslararası uzmanlar (Baveno VII uzlaşısı), dekompansasyonu asit (karında sıvı), şişmiş damarlardan kanama (varisler) ve hepatik ensefalopati (karaciğerin temizleyemediği toksinlerin neden olduğu bilinç bulanıklığı) gibi olaylarla tanımlar. Sarılık, yani cildin veya gözlerin sararması, işlevini yitiren karaciğerin başka bir uyarı işaretidir. Dekompanse siroz sayfamız bunların her birini açıklar.

Dört klinik evre

D'Amico ve çalışma arkadaşlarının 118 çalışmayı kapsayan büyük bir incelemesi, dört klinik evre tanımladı. Tablo, özgün araştırma kohortunda her evrede bir yıl içinde hayatını kaybeden kişilerin oranını gösterir.

Bu rakamlar, günümüzdeki tedavilerin çoğundan önce, onlarca yıl önce takip edilen hastalardan gelmektedir. Daha sonraki çalışmalar farklı sayılar bulmuştur; bu nedenle tabloyu herhangi bir kişi için öngörü olarak değil, riskin evreden evreye nasıl arttığının bir görünümü olarak değerlendirin.

Siroz belirtileri

Erken evre siroz çoğu zaman hiç belirti vermez. Birçok kişi bunu rutin bir kan testinden, başka bir nedenle yapılan bir taramadan veya ancak bir komplikasyondan sonra öğrenir. Erken belirtiler ortaya çıktığında, NIDDK şunları sıralar:

• Yorgun veya güçsüz hissetmek
• İştahsızlık ve istemeden kilo verme
• Bulantı
• Kaşıntılı cilt
• Karnın sağ üst kısmında hafif rahatsızlık, kas krampları ve kas kaybı

Karaciğer kötüleştikçe, daha sonraki belirtiler şunları içerebilir:

• Kolay morarma ve kanama
• Bacaklarda, ayak bileklerinde veya ayaklarda şişme ve sıvıya bağlı şiş karın (asit)
• Ciltte veya göz aklarında sararma (sarılık) ve koyu renkli idrar
• Bulanıklık, hafıza sorunları, kişilik değişiklikleri veya uyumakta güçlük
• Genişlemiş damarlardan (varisler) vücut içinde kanama

Daha ileri belirtiler, sirozun dekompanse hâle geliyor olabileceğinin işaretleridir. Kan kusma veya ani bilinç bulanıklığı gibi bazıları tıbbi acil durumlardır.

Siroz nasıl teşhis edilir?

Doktorlar genellikle çeşitli test türlerini bir arada kullanır:

• Kan testleri karaciğerin ne kadar iyi çalıştığını ve hastalığın ne kadar ciddi olduğunu göstermeye yardımcı olur. Tam kan sayımı enfeksiyona veya iç kanamadan kaynaklanan kansızlığa işaret edebilir.
• Ultrason, BT veya MR gibi görüntüleme yöntemleri karaciğerin boyutunu, şeklini ve dokusunu gösterir.
• Elastografi, karaciğerin ne kadar sert olduğunu ölçen özel bir görüntüleme yöntemidir. Daha fazla sertlik, daha fazla yara dokusunun (fibrozis) belirtisi olabilir. Ağrısızdır ve vücudun dışından yapılır.
• Karaciğer biyopsisi, doktorun bir iğneyle karaciğerden çok küçük bir parça aldığı işlemdir ve diğer testler yanıtı belirsiz bıraktığında kullanılır.

Siroz saptandıktan sonra ekibiniz, karaciğerin zaman içinde ne kadar hasta olduğunu izlemek için kan testlerini de kullanacaktır. Bu ölçümlerden biri, daha sonra nakil gerektiğinde çok önemli olan MELD skorudur.

Tedavi: sirozu yavaşlatma

Sirozu iyileştiren veya skar dokusunu ortadan kaldıran bir ilaç yoktur. Ancak nedeni tedavi etmek daha fazla hasarı yavaşlatabilir veya durdurabilir, ve bu gerçek bir fark yaratabilir. NIDDK şu adımları listeliyor:

• Alkol bir nedense alkol almayı tamamen bırakın. Doktorunuz sizi tedavi ve destek hizmetleriyle buluşturabilir. Ekibinize sizin için herhangi bir miktarda alkolün güvenli olup olmadığını sorun.
• Hepatit C'yi tedavi edin. Modern antiviral haplar vakaların %95'inden fazlasını, genellikle 8 ila 12 haftada iyileştirir.
• Hepatit B'yi tedavi edin. Antiviral ilaçlar, virüsün neden olduğu hasarı yavaşlatabilir veya durdurabilir.
• Önerilirse kilo verin. Yağlı karaciğer hastalığı ve fazla kilosu olan kişilerde kilo kaybı yardımcı olabilir.
• Reçetesiz ağrı kesiciler ve takviyeler dâhil, her ilacı doktorunuzla kontrol edin. Hasarlı bir karaciğer birçok ilacı farklı şekilde işler.
• Hepatit A, hepatit B, grip, zatürre ve zona hastalığına karşı aşı olun.

Ekibiniz komplikasyonları da tedavi eder veya önler. Örneğin ilaçlar, şişmiş damarlardaki basıncı düşürerek kanama riskini azaltabilir. Komplikasyonları erken tedavi etmek, kötüleşmelerini önleyebilir.

Her 6 ayda bir karaciğer kanseri taraması

Siroz, en yaygın karaciğer kanseri türü olan hepatoselüler karsinom (HCC) riskini artırır. Bu kanseri geliştiren kişilerin çoğunda zaten siroz vardır. Erken bulunan kanserin tedavisi çok daha kolaydır ve bazı durumlarda karaciğer nakli bu tedavinin bir parçasıdır.

American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD), sirozu olan çoğu kişi için yaklaşık her 6 ayda bir karaciğer ultrasonu ve AFP kan testi ile tarama yapılmasını önerir. Bu takvimde olup olmadığınızı doktorunuza sorun ve tarihleri takviminize yazın.

Sirozda yaşam beklentisi

Bu, insanların sıkça ilk sorduğu sorudur ve tek bir yanıtı yoktur. Gidişat en çok sirozun kompanse mi yoksa dekompanse mi olduğuna, nedenine ve tedavi edilip edilemeyeceğine ve genel sağlık durumuna bağlıdır.

Büyük çalışmaların buldukları:

• Kompanse sirozu olan kişilerin ortanca sağkalımı 12 yıldan uzundu. “Ortanca”, kişilerin yarısının bundan daha uzun yaşadığı anlamına gelir.
• Dekompansasyonlu sirozu olan kişilerin, nakil olmadan ortalama sağkalımı yaklaşık 2 yıldı.
• Yukarıdaki evreleme tablosunun gösterdiği gibi, her komplikasyonla birlikte risk artar.

Bu sayılar sizi değil, büyük grupları tanımlar. Ayrıca günümüzdeki hepatit C tedavilerinden ve diğer gelişmelerden önceki eski araştırmalardan gelmektedir. Bazı kişiler kompanse sirozla uzun yıllar yaşar ve karaciğer nakli, hastalığı ilerleyen kişilerin görünümünü büyük ölçüde iyileştirebilir. Kendi test sonuçlarınızın ne gösterdiğini hepatoloğunuz söyleyebilir.

Karaciğer nakli gündeme geldiğinde

Karaciğer nakli, hasar görmüş karaciğeri bir donörden alınan sağlıklı bir karaciğerle değiştirir. Doktorlar, siroz karaciğer yetmezliğine yol açtığında ve diğer tedaviler artık yeterli olmadığında bunu değerlendirir.

Zamanlama önemlidir. AASLD ve American Society of Transplantation, sirozu olan bir kişi ilk büyük komplikasyonu (asit, hepatik ensefalopati veya varis kanaması) yaşadığında ya da MELD puanı 15 veya daha yüksek olduğunda nakil için değerlendirmenin düşünülmesini önerir. Sayınızı MELD hesaplayıcımızla tahmin edebilir, ardından bir sonraki randevunuza getirebilirsiniz.

Sevk edilmek, listeye alınmakla aynı şey değildir. Bir nakil merkezi karaciğerinizi, kalbinizi, böbreklerinizi, destek sisteminizi ve daha fazlasını kendi değerlendirmesine tabi tutacaktır. Karaciğer nakli için kimlerin uygun olduğu ve karaciğer nakli bekleme listesinin nasıl işlediği hakkında daha fazla bilgi edinin.

Merkezler yaptıkları nakil sayısı ve insanların ne kadar beklediği bakımından farklılık gösterir. karaciğer nakli merkezlerini erken dönemde karşılaştırmak faydalıdır. Bazı hastalar birden fazla merkeze de kayıt yaptırır; çift listeleme rehberimiz bunun nasıl işlediğini açıklar.

Doktorunuzun bu konuyu açmasını beklemek zorunda değilsiniz. Siroz tanısından sonraki herhangi bir muayenede, "Nakil merkezine yönlendirilmem gerekir mi?" diye sormanız makuldür.