Siwoz Fwa

Kisa siwoz fwa ye?

Siwoz se sikatris alontèm nan fwa a. Lè fwa a blese ankò e ankò, akoz alkòl, yon viris, grès ki akimile oswa yon atak sistèm iminitè a, li eseye repare tèt li. Chak reparasyon kite yon ti tisi sikatris dèyè. Pandan anpil ane, tisi sikatris sa a ranplase tisi fwa ki an sante, e fwa a pèdi kapasite pou l fè travay li piti piti.

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) Etazini dekri siwoz kòm yon kondisyon kote fwa a gen sikatris epi li domaje pou toujou. Chèchè yo estime ke apeprè 1 sou 400 granmoun Ozetazini gen siwoz, epi vrè chif la ka pi wo paske anpil moun pa konnen yo genyen l.

Siwoz se pa yon sèl moman. Se yon etap sou yon wout ki pi long. Pou wè ki kote li tonbe, li gid nou an sou etap maladi fwa yo, ki soti nan enflamasyon ak fibwoz bonè rive nan siwoz epi apre sa maladi fwa nan dènye etap.

Sikatris la fè li pi difisil tou pou san an koule atravè fwa a. Presyon an monte nan venn pòt la, gwo venn ki pote san soti nan trip yo rive nan fwa a. Doktè yo rele sa ipètansyon pòtal. Se li ki dèyè anpil nan pwoblèm grav siwoz ki pi avanse yo, tankou likid nan vant ak venn ki anfle ki ka senyen.

Kisa ki lakòz siwoz?

Nenpòt bagay ki blese fwa a pandan lontan ka mennen nan siwoz. Dapre NIDDK, kòz ki pi komen nan Etazini yo se:

• Maladi fwa ki gen rapò ak alkòl: domaj fwa ki soti nan bwè anpil pandan plizyè ane.
• Maladi fwa gra: kounye a yo rele l MASLD (maladi fwa estatotik ki asosye ak disfonksyon metabolik), ak fòm ki pi grav la, ki enflame, MASH. Anvan yo te rele yo NAFLD ak NASH. Yo gen rapò ak twòp pwa, dyabèt tip 2 ak kondisyon ki gen rapò.
• Epatit C kwonik: yon enfeksyon viral fwa ki dire lontan.
• Epatit B kwonik: yon lòt enfeksyon viral ki dire lontan.

Kòz ki mwens komen yo gen ladan:

• Epatit oto-iminitè, kote sistèm iminitè kò a atake fwa a.
• Maladi kanal bil tankou kolanjit bilyè primè (PBC) ak kolanjit esklewozan primè (PSC).
• Maladi eritye (jenetik) tankou emokwomatoz (twòp fè), maladi Wilson (twòp kwiv) ak defisi alfa-1 antitripsin.
• Itilizasyon kèk medikaman pandan lontan, ak ensifizans kadyak ki dire lontan ki fè san an bloke tounen nan fwa a.

Anpil moun gen plis pase yon kòz, pa egzanp maladi fwa gra plis alkòl. Konnen kòz la enpòtan, paske trete l se pi bon fason pou ralanti domaj la.

Etap siwoz yo: konpanse kont dekonpanse

Doktè fwa yo divize siwoz an de gwo faz. Diferans ant yo de a se bagay ki pi enpòtan pou konprann sou pèspektiv ou.

Siwoz konpanse

Nan siwoz konpanse, fwa a gen sikatris men li toujou fè ase nan travay li. Anpil moun santi yo byen oswa yo gen sèlman sentòm lejè, tankou fatig. Gen moun ki viv nan faz sa a pandan anpil ane.

Siwoz dekonpanse

Siwoz vin dekonpanse lè fwa a pa ka kenbe ankò e yon gwo konplikasyon parèt. Ekspè entènasyonal yo (konsansis Baveno VII) defini dekonpansasyon pa evènman tankou asit (likid nan vant), senyman ki soti nan venn ki anfle (varis) ak ansefalopati epatik (konfizyon ki soti nan toksin fwa a pa ka elimine). Lajònis, po oswa je jòn, se yon siy avètisman tou pou yon fwa k ap febli. Paj nou an sou siwoz dekonpanse eksplike chak ladan yo.

Kat etap klinik

Yon gwo revizyon 118 etid D'Amico ak kòlèg li yo te fè dekri kat etap klinik. Tablo a montre pati moun ki te mouri nan yon ane nan chak etap nan gwoup moun rechèch orijinal la.

Chif sa yo soti nan pasyan yo te suiv sa gen plizyè dizèn ane, anvan anpil nan tretman jodi a. Etid ki fèt pita yo jwenn chif diferan, kidonk konsidere tablo a kòm yon imaj ki montre fason risk la ogmante soti nan yon etap rive nan yon lòt, pa kòm yon prediksyon pou yon moun an patikilye.

Sentòm siwoz

Siwoz nan kòmansman souvan pa bay okenn sentòm ditou. Anpil moun dekouvri l grasa yon tès san woutin, yon eskanè yo te fè pou yon lòt rezon, oswa sèlman apre yon konplikasyon. Lè premye sentòm yo parèt, NIDDK bay lis sa yo:

• Santi w fatige oswa fèb
• Pa gen apeti ak pèdi pwa san w pa eseye
• Kè plen
• Po ki grate
• Ti malèz nan pati anwo dwat vant lan, kranp nan misk ak pèt misk

Pandan fwa a ap vin pi mal, sentòm ki parèt pita yo ka gen ladan:

• Fè mak blese ak senyen fasilman
• Anflamasyon nan janm, cheviy oswa pye, ak vant anfle akòz likid (asit)
• Po jòn oswa blan je yo jòn (lajònis) ak pipi fonse
• Konfizyon, pwoblèm memwa, chanjman nan pèsonalite oswa difikilte pou dòmi
• Senyman anndan kò a ki soti nan venn ki gonfle (varis)

Sentòm ki vin pita yo se siy ki montre siwoz la ka ap vin dekonpanse. Gen kèk, tankou vomi san oswa konfizyon toudenkou, ki se ijans medikal.

Kijan yo fè dyagnostik siwoz?

Doktè yo souvan konbine plizyè kalite tès:

• Tès san ede montre jan fwa a ap travay byen ak jan maladi a grav. Yon konte san konplè ka montre yon enfeksyon oswa yon anemi ki soti nan yon senyen anndan kò a.
• Imaj tankou ekografi, CT oswa MRI montre gwosè, fòm ak teksti fwa a.
• Elastografi se yon egzamen espesyal ki mezire jan fwa a rèd. Plis rèd ka yon siy plis sikatris (fibwoz). Li pa fè mal epi yo fè l soti deyò kò a.
• Byopsi fwa, kote yon doktè pran yon ti moso fwa ak yon zegwi, itilize lè lòt tès yo pa bay yon repons klè.

Yon fwa yo jwenn siwoz, ekip ou a ap itilize tès san tou pou swiv jan fwa a malad sou tan. Youn nan mezi sa yo se nòt MELD, ki enpòtan anpil pita si yon transplantasyon nesesè.

Tretman: ralanti siwoz la

Pa gen okenn medikaman ki geri siwoz oswa ki efase sikatris yo. Men trete kòz la ka ralanti oswa kanpe plis domaj, e sa ka fè yon vrè diferans. NIDDK bay etap sa yo:

• Sispann bwè alkòl nèt si alkòl se youn nan kòz yo. Doktè w la ka mete w an kontak ak tretman ak sipò. Mande ekip ou a si nenpòt kantite alkòl pa danjere pou ou.
• Trete epatit C. Grenn antiviral modèn yo geri plis pase 95% ka yo, anjeneral nan 8 a 12 semèn.
• Trete epatit B. Medikaman antiviral yo ka ralanti oswa sispann domaj viris la lakòz.
• Pèdi pwa si yo konseye w sa. Pou moun ki gen maladi fwa gra epi ki twò gwo, pèdi pwa ka ede.
• Tcheke chak medikaman ak doktè ou, sa gen ladan medikaman kont doulè ou ka achte san preskripsyon ak sipleman. Yon fwa ki domaje jere anpil medikaman yon fason diferan.
• Fè vaksen kont epatit A, epatit B, grip, nemoni ak zona.

Ekip ou a pral trete oswa anpeche konplikasyon tou. Pa egzanp, medikaman ka bese presyon nan venn ki anfle yo pou redui risk senyen an. Trete konplikasyon yo bonè ka anpeche yo vin pi mal.

Depistaj kansè nan fwa chak 6 mwa

Siwoz ogmante risk pou kalite kansè fwa ki pi komen an, kasinòm epatoselilè (HCC). Pifò moun ki devlope kansè sa a deja gen siwoz. Kansè yo jwenn bonè pi fasil pou trete anpil, epi nan kèk ka yon transplantasyon fwa fè pati tretman sa a.

American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD) rekòmande siveyans pou pifò moun ki gen siwoz avèk yon ekografi fwa ansanm ak yon tès san AFP apeprè chak 6 mwa. Mande doktè ou si ou sou orè sa a, epi mete dat yo nan kalandriye ou.

Esperans lavi ak siwoz

Sa a souvan se premye kesyon moun poze, epi pa gen yon sèl repons. Pwonostik la depann sitou sou si siwoz la konpanse oswa dekonpanse, sou kòz la ak si yo ka trete l, ak sou sante an jeneral.

Sa gwo etid yo jwenn:

• Moun ki gen siwoz konpanse te gen yon siviv medyàn plis pase 12 ane. "Medyàn" vle di mwatye moun yo te viv pi lontan pase sa.
• Moun ki gen siwoz dekonpanse te gen yon siviv medyàn apeprè 2 ane san yon transplantasyon.
• Risk la ogmante ak chak konplikasyon, jan tablo etapman ki anlè a montre sa.

Chif sa yo dekri gwo gwoup moun, se pa ou menm. Yo soti tou nan ansyen rechèch, anvan tretman ki geri epatit C jodi a ak lòt pwogrè. Gen moun ki viv anpil ane ak siwoz konpanse, e yon transplantasyon fwa ka amelyore avni moun ki gen maladi k ap avanse anpil. Epatològ ou ka di w sa pwòp rezilta tès ou yo sijere.

Lè yon transplantasyon fwa vin nan koze a

Yon transplantasyon fwa ranplase fwa ki gen sikatris la ak yon fwa ki an sante ki soti nan yon donatè. Doktè yo konsidere l lè siwoz mennen nan ensifizans fwa epi lòt tretman pa ase ankò.

Moman an enpòtan. AASLD ak American Society of Transplantation konseye pou yo konsidere yon evalyasyon pou transplantasyon yon fwa yon moun ki gen siwoz fin gen yon premye gwo konplikasyon (asit, ansefalopati epatik oswa senyman varis) oswa yon fwa nòt MELD la rive 15 oswa plis. Ou ka estime nonb pa w la avèk kalkilatris MELD nou an, epi pote l nan pwochen randevou w.

Lè yo refere w, sa pa vle di ou sou lis la. Yon sant transplantasyon ap fè pwòp evalyasyon pa l sou fwa w, kè w, ren w, sistèm sipò w ak plis toujou. Aprann plis sou kiyès ki kalifye pou yon transplantasyon fwa ak kijan lis datant pou transplantasyon fwa a fonksyone.

Sant yo diferan nan kantite transplantasyon yo fè ak kantite tan moun tann. Li vo lapenn pou konpare sant transplantasyon fwa yo bonè. Kèk pasyan enskri tou nan plis pase yon sant; gid nou sou enskripsyon nan de sant eksplike kijan sa mache.

Ou pa oblije tann doktè w pale de sa. Li rezonab pou w mande, "Èske yo ta dwe refere m bay yon sant transplantasyon?" nan nenpòt vizit apre yon dyagnostik siwoz.