Kiến thức cơ bản về dinh dưỡng
Vì sao dinh dưỡng quan trọng đối với người bệnh ghép tạng?
Dinh dưỡng tốt hỗ trợ chức năng gan, giúp duy trì khối lượng cơ, hỗ trợ hệ miễn dịch, giúp hồi phục sau phẫu thuật và cải thiện kết quả. Suy dinh dưỡng có thể dẫn đến biến chứng và thời gian nằm viện dài hơn. Làm việc với chuyên gia dinh dưỡng là điều cần thiết.
Chế độ ăn điển hình sau ghép là gì?
Chế độ ăn cân bằng bao gồm: đủ protein (để lành vết thương và duy trì cơ bắp), carbohydrate phức hợp để có năng lượng, chất béo lành mạnh, trái cây và rau củ để cung cấp vitamin và chất xơ, và đủ nước. Nhu cầu cụ thể khác nhau tùy mỗi người và thay đổi trong suốt hành trình ghép tạng.
Tôi cần bao nhiêu protein?
Nhu cầu protein tăng sau ghép để hỗ trợ lành vết thương và ngăn ngừa mất cơ. Thông thường là 1.2-1.5g mỗi kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày, nhưng điều này khác nhau ở mỗi người. Chuyên gia dinh dưỡng sẽ tính nhu cầu cụ thể của bạn dựa trên cân nặng, chức năng thận và giai đoạn hồi phục của bạn.
Tôi có nên hạn chế natri không?
Có, hầu hết bệnh nhân ghép tạng nên hạn chế natri để giúp kiểm soát huyết áp và giảm giữ nước. Mục tiêu là dưới 2,300mg mỗi ngày, hoặc theo chỉ dẫn của đội ngũ chăm sóc của bạn. Tránh thực phẩm chế biến sẵn, súp đóng hộp và các bữa ăn tại nhà hàng vì chúng có hàm lượng natri cao.
Tôi có thể ăn bưởi không?
Không! Bưởi và nước ép bưởi tương tác với nhiều loại thuốc, bao gồm cả thuốc ức chế miễn dịch. Bưởi có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể chuyển hóa thuốc của bạn. Tránh hoàn toàn bưởi trừ khi đội ngũ của bạn nói khác.
Còn rượu thì sao?
Hầu hết các nhóm ghép tạng khuyến nghị kiêng rượu hoàn toàn. Rượu có thể làm tổn thương gan mới, tương tác với thuốc và làm tăng nguy cơ tái phát nếu bệnh ban đầu của bạn liên quan đến rượu. Hãy hỏi nhóm chăm sóc của bạn về các khuyến nghị cụ thể của họ.
An toàn thực phẩm
Vì sao an toàn thực phẩm lại quan trọng?
Sau ghép, hệ miễn dịch của bạn bị ức chế, khiến bạn dễ mắc bệnh do thực phẩm hơn. Các biện pháp an toàn thực phẩm giúp ngăn ngừa nhiễm trùng do vi khuẩn như Salmonella, E. coli và Listeria có thể gây bệnh nghiêm trọng.
Tôi nên tránh những thực phẩm nào?
Tránh: thịt/hải sản sống hoặc chưa nấu chín kỹ, sản phẩm sữa chưa tiệt trùng, trứng sống, thịt nguội (trừ khi được hâm nóng), nông sản chưa rửa, mầm sống và nước ép chưa tiệt trùng. Những thực phẩm này có nguy cơ nhiễm khuẩn cao hơn.
Tôi nên chuẩn bị thực phẩm an toàn như thế nào?
Các thực hành an toàn bao gồm: rửa tay và bề mặt thường xuyên, để riêng thịt sống, nấu ở nhiệt độ phù hợp, làm lạnh kịp thời, tránh lây nhiễm chéo và bảo quản thức ăn thừa đúng cách.
Tôi có thể ăn ở nhà hàng không?
Có, nhưng hãy lựa chọn cẩn thận. Chọn thực phẩm được nấu chín kỹ, tránh tiệc buffet (nguy cơ nhiễm bẩn), bảo đảm nhà hàng tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và tránh các món có nguy cơ cao như sushi sống hoặc món chưa nấu chín kỹ.
Thực phẩm bổ sung và vitamin
Tôi có cần vitamin không?
Đội ngũ của bạn có thể đề nghị các vitamin hoặc thực phẩm bổ sung cụ thể dựa trên kết quả xét nghiệm máu. Các thực phẩm bổ sung thường gặp gồm: vitamin D, canxi (đặc biệt khi dùng steroid), vitamin nhóm B và các loại khác. Đừng dùng bất kỳ thực phẩm bổ sung nào mà không hỏi đội ngũ của bạn trước.
Tôi nên tránh những loại thực phẩm bổ sung nào?
Tránh các thực phẩm bổ sung thảo dược và bất kỳ sản phẩm nào không được nhóm chăm sóc của bạn chấp thuận. Một số thảo dược có thể tương tác với thuốc hoặc ảnh hưởng đến chức năng gan. Điều này bao gồm các sản phẩm được quảng cáo là "thải độc" hoặc "hỗ trợ gan", có thể có hại sau ghép.
Tôi có thể dùng men vi sinh không?
Men vi sinh có thể hữu ích cho một số bệnh nhân, nhưng hãy hỏi nhóm chăm sóc của bạn trước. Trong một số trường hợp hiếm gặp, chúng có thể tương tác với thuốc. Nếu được chấp thuận, hãy chọn các thương hiệu uy tín và bảo quản đúng cách.
Quản lý cân nặng
Tôi có tăng cân sau ghép không?
Một số bệnh nhân tăng cân do steroid (làm tăng cảm giác thèm ăn), giảm hoạt động và cải thiện cảm giác thèm ăn. Kiểm soát cân nặng rất quan trọng vì béo phì làm tăng các nguy cơ. Hãy làm việc cùng chuyên gia dinh dưỡng để duy trì cân nặng khỏe mạnh bằng chế độ ăn cân bằng và tăng dần hoạt động.
Nếu tôi cần tăng cân thì sao?
Một số bệnh nhân, đặc biệt là trước khi ghép, cần tăng cân. Hãy tập trung vào thực phẩm giàu dinh dưỡng, thêm chất béo lành mạnh, ăn nhiều bữa nhỏ thường xuyên và cân nhắc dùng thực phẩm bổ sung dinh dưỡng nếu chuyên gia dinh dưỡng của bạn khuyến nghị.